Berkatalah yang empunya cerita, ada
suatu kampung dan tidak jelas disebutkan dimana tempat dan namanya. Di dalam
kampung tersebut hiduplah satu keluarga yang sangat susah dan miskin. Ada juga
satu keluarga yang kaya-raya di dalam kampung tersebut. Keluarga kaya-raya
tersebut belum pernah merasakan yang namanya penderitaan dan kesusahan.
Hidupnya di dunia ini sudah sejahtera dan tidak ada kekurangan.
Orang kaya tersebut setiap harinya
bepergian, bersantai dan berlibur bersama keluarga dan kerabatnya apa lagi di
hari-hari besar. Orang kaya tersebut memiliki satu anak laki-laki yang bernama
I Makkatutu. Dan orang miskin yang ada di dalam kampung tersebut juga mempunyai
anak laki-laki yang bernama I Kukang. Perkerjaan yang setiapnya dikerjakan oleh
ayah I Kukang adalah mencari dan mengumpulkan kayu bakar di dalam hutan,
setalah itu lalu dijual kepada si orang kaya tersebut. Persoalan dibeli tidak
dibeli kayunya pun bisa dipakai untuk rumah tangganya sendiri. Biasanya orang
kaya tersebut hanya membeli dengan harga yang murah, mau bagaiamana lagi karena
ayah I Kukang tidak punya langganan atau pembeli lain yang mau membeli kayu
bakar yang iya kumpulkan. Kira-kira begitulah kehidupan dan keseharian orang
miskin tersebut. Istri dari orang miskin ini adalah tukang kebun, dan memiliki
anak kecil yang tinggal di gubuk rumahnya dialah I Kukang, tidurnya tidak
bertikar, tidak memakai bantal, dan tidak apa pakaian.
Sungguh ini adalah hikmah yang besar
dari sang pencipta,anak tersebut adalah
I Kukang semata dia tidak rewel dan cengeng walau pun nasibnya pedih dan
kebutuhan sehari-hari tidak mencukupi, mungkin pagi ini ada yang bisa dimakan
tapi tidak ada untuk makan malam. Sebab begitulah nasib Tuhan sudah mengatur
segala rejeki tiap manusia, seperti juga bala bencana dan cobaan hidup lainnya.
Begitu pula dengan kemiskinan, itu juga datangnya dari Allah Taalah yang maha
Esa dan maha tinggi.
Pada suatu ketika berbuahlah tanaman
yang ditanam oleh si miskin, seperti jagung dan kentang, namun sialnya dimakan oleh
kerbau, kerbau itu adalah milik si orang kaya, habislah sudah jagung tersebut.
Disampaikanlah berita tersebut kepada
si orang kaya untuk meminta ganti rugi, namun si orang orang kaya malah
berbalik memarahi si orang miskin dan juga mengancam ingin membunuhnya.
Bigitulah derita si miskin yang kayu bakarnya sudah tidak dibeli lagi dengan si
kaya. Sejak mendengar omongan yang keluar dari mulut si orang kaya, si miskin
hanya mampu menahan sakit dan menghela napas dan memegang dadanya. Begitu pedas
kata-kata yang dikeluarkan si orang kaya kepada si miskin. Berdoalah orang
miskin itu dan meminta kepada Allah Taalah “mudah-mudahan aku diberi hati yang
bersih,dan kesabaran dalam menghadapi
cobaan ini.” Nampaklah kekuasaan dan kemauan Allah Taalah yang maha besar
kepada hambaNya. Kabar duka tiba, ayah I Kukang meninggal dunia karena ketiban
batu besar.
Sejak ayah I Kukang meninggal dunia
bertambah pulalah deritanya, sebab tidak ada satu orang pun yang mendatanginya,
tidak ada juga orang yang mau mengantarnya ke pemakaman kuburnya sebab dia
miskin. Sementara itu Ibu I Kukang terus menangis, air matanya jatuh berlinang,
meminta tolong kepada orang-orang yang bekerja pada si kaya. Tidak lama
kemudian datanglah orang-orang itu membawa jenazah kepemakaman. Dimakamkanlah
ayah I Kukang namun tidak memakai batu nisan. Sejak kepergian ayahnya I Kukang
dan ibunya tinggalah berdua. Tiap harinya ibu I Kukang bekerja sebagai penumbuk
padi, dan upahnya pun demikian padi juga. Beras dan tepungnya ia masak, itulah
yang ia makan, dan itu juga yang dibuat bubur untuk dimakan I Kukang.
Betapa pedihnya derita yang dialami
I Kukang dan Ibunya, tidak ada derita yang pedihnya sama yang dialami oleh
keduanya. I Kukang tidak memakai baju, tidak memakai celana, tidak beralaskan
tikar saat tidur, bisa dibilang telanjang. Ibunya hanya memakai sarung yang
compang-camping. Gubuk yang mereka tempati tinggal pun sudah runtuh dan ambruk.
Pindahlah mereka ke suatu gua di dekat batu besar, tinggallah mereka di gua
yang tidak mempunyai pintu.
Singkat cerita setelah sekian lama I
Kukang dan ibunya tinggal di gua tersebut sampai I Kukang tumbuh dewasa,
kira-kira berumur tujuh belas tahun, sebak iya rajin dan semangat belajar dan
berguru pada orang pintar, dan sampailah ia menjadi orang masyhur besar. Atas
izin Allah Taalah pulalah I Kukang kemudian menjadi orang yang kaya-raya, dan
nasib orang kaya tadi gara-gara sifat takaburnya sekarang ia menjadi jatuh
miskin dan hidupnya kini susah. Begitulah cerita I Kukang.
Riolo ri Bantaeng sannging
tamparangji, siappa tonji tampak kampong ributtayya sala sekrena iyami antu
Onto siagang maraenganna ni arek Sinoa, Bissampole, Gantarang Keke, Mamampang,
Katapang, na Lawi-lawi. Massing-massing anne kamponga niak Tumabuttanna ampimpingi
iyami antu niarengi “Kare”.
Niak sekre wattu iya ngaseng anne “Kare” tujua massing-massing
sipaccidongangi poro anjokjok sekre tau lanjaria Pimpinanna anne tuju taua
nasipahangmi. Mingka rioloanna anjo anne “Kare”
Tuju taua mengei rong appasabbi ri Dewatayya, poro inai sallang lanjari
pimpinang, na angguppami wasselle battu ripappisabbianna iyami antu tampak
pappasabbianna ri Kampong Onto. Na appasakbimo ngaseng anne “Kare” Tujua. Anjo tampaka niarengmi
ballak tujua nasabak tuju taui appasabbi, na niakmo naung singara cora akrinra
ri dallekanna ngaseng anne “Kare”
Tujua, na niakmo aksakra angkanayya “apa
ngaseng antu nuboya nakadinging-dinginganna?”. Na appiwalimo “Kare” Bissampole angkanaya anne
kabattuangku la boyaja sekre tau iyami antu untuk ampimpingi anne Pakrasanganga
sollanna tena na sisaklak-saklak, na appiwalimi pole anjo singara cora
akrinrayya angkanaya “mange mako ammuko ri binangayya ri saluki cinranayya”.
Ammukoanna anjo “Kare” Tujua mangemi na boya anjo saluki
cinranayya ri onto, na naguppamo tampakna, mange tommi pole appasakbi,
lekbanamo appasakbi anjo “Kare” Tujua
nipabangkai pole ri sakra gunturua sierang saliuk kapalak battu sierang pole
bosi sarro, na niakmo akkasarak Burakne niarenga Mula Tau iyareka Tumanurung.
Na nipilemo anne Tumanurunga anjari pimpinanna anne “Kare” Tujua, mingka rioloanna anjo appanassai kana mange ri
Tumanurunga angkanayya “I kambe ngaseng tuju taua La ku panjariki pimpinang ri
anne pakrasanganga”. Na appiwalimi Tumanurunga “punna kammai anjo pale pattujjunnu,
erok ngaseng jako antarimai papparentaku?”
“Kare”
Tujua angkana “I
kau jeknek Karaeng na I Kambe batang mammanyuk, assolongi jekneka na mammanyuk
batang kayu, iyaji ammonangpi na manyuk. I kau jarung Karaeng na i kambe
banning panjaik, akkanrekoko jarung na minawang banning panjaik, I kau anging
Karaeng na I kambe lekok kayu, ammirikko anging na marunang lekok kayu, iyaji
sannangpi na marunang.
Appiwalimi pole Tumanurunga “punna
kammai antu anjarima somba ri anne kamponga na kau ngaseng”. Na niangkakmo
Tumanurunga anjari Somba iyareka Pimpinanna anne “Kare” Tujua ngaseng.
Ilalang ri caritanna Bantaeng,
sikura sallona Tu manurunga ammimping battu ri taung 1254-1293 na kaniakkanna
Tumanurunga ri onto sikuntu tau ri pakrasangnga sannak rannuna sabak kaniakkanna
Tumanurunga ri Onto loe na jai ammuntuli iyareka angguppa kabajikang, ri
tenanapa anne Tumanurunga ri onto tuli nabattuinna bala, iyami antu
lamuk-lamunganga na taba timorok karangkoang, na nisare paccoba kapakreang
sibatu kampong. Sikura sallona “Kare”
Tujua appalak doangang na nisaremo barakkak kabajikang ri kaniakkanna
Tumanurunga. Na niajarimo aklamumg-lamung, saggenna bajikmo pakrasanganga, na
nisombamo Tumanurunga siagang “Kare” Tujua
ngaseng.
Battu rikaresona siagang ripappalak
doanganna anne “Kare” Tujua na
attinjakmo sikuntu tumabuttayya amparakaii anne ballak tujua ri Onto sollanna
anjo lekbaka na paenteng. Na punna niak sallang tala ampattojengi tojenga,
tammappiadaki adaka, iyami antu ni tabai pole bala sikamma allaloa.
Sikontumi caritayya battu ri
kissana tumabuttayya ri Onto, sollanna riolo niak “Kare” Tuju na Ballak Tuajua na tena na kulle ni campuri Tau biasa
punna niak ancampurui anjo tuju ballaka angkanrei. Nasaba tinjakna nasassali.
Iyami anjo adakna tu rioloa saggenna kammayya anne, anjomi ni kana Balla Tujua
ri Onto.